کتاب وزن کلمات

«وزن کلمات» درباره‌ی مردی میانسال به نام سیمون است که از کودکی شیفته‌ی زبان بوده. او زندگی آرام و بی‌قیل‌وقالی دارد، تا اینکه با یک اشتباهِ کوچک، چشم در چشمِ مرگ می‌ایستد و فلسفه‌ی حیات و وجودِ انسان (یا به تعبیرِ مارتین هایدگر، دازاین) را به چالش می‌کشد. روایت آرام و بی‌فرازونشیب است. از آن کتاب‌هایی نیست که داستانی برای لو رفتن داشته باشد؛ همه‌چیز خطی است؛ گرچه آنجا که مسئله‌ی حیات و بقا، وجود داشتن یا تنها موجود بودن، حیات فاعلانه یا انتظار مفولانه به میان می‌آید، هیچ‌چیز تنها یک خطِ صاف نیست.

پاسکال مرسیه نویسنده و فیلسوف در سال 1944 با نام پتر بیری در سوئیس متولد شد. امروز او یکی از وزنه‌های ادبیات آلمانی‌زبان معاصر است؛ چه در حوزه‌ی ادبیات فلسفی و چه فلسفه‌ی ادبیات. پاسکال مرسیه گرچه گزیده‌گو و بی‌حاشیه است، رمان‌هایی خلق کرده که هر کدام، جهان مخصوص به خودند. پیش‌تر از او «قطار شبانه‌ی لیسبون» را با ترجمه‌ی مهشید میرمعزی خوانده بودیم. این بار هم میرمعزی با دقت و وسواس و امانت‌داری، دست به ترجمه‌ی شاید مهم‌ترین اثر مرسیه تا به امروز برده است.

در «وزن کلمات» مرسیه به تدریج و سر صبر، خواننده را با شخصیت‌های مختلف آشنا می‌کند، هر کدام از این شخصیت‌ها شاید با حضورشان یا حتی با احتمالِ عدم‌شان، سؤالی در ذهنِ خواننده برمی‌انگیزند؛ مفهوم حیات، تجربه‌ی مرگ، احساس تعلق، وفاداری، سوگواری، تنهایی بی‌انتهای بشر و در نهایت، مسئله‌ی اختیار و آزادی انتخاب. بااین‌وجود، هنرِ مرسیه در این است که با وجود تعدد ماجرا و شخصیت، روایتی یک‌پارچه و قابل ردگیری خلق می‌کند بی هیچ رخداد نفس‌گیر یا خارق‌العاده‌ای. دیالوگ‌ها، نامه‌نگاری‌ها و گفت‌وگوهای درونی شخصیت‌هاست که روایت را به پیش می‌راند. جمله‌ها اغلب کوتاه‌اند و سرراست.

اما آنچه کتاب را پیش‌ می‌برد، کلمه است. قسمت‌هایی از اثر هستند که تا زنگ‌شان تا مدت‌ها پس از اتمام کتاب در گوش به صدا درمی‌آیند؛ مخصوصاً نامه‌های قهرمان داستان به همسرِ ازدست‌رفته‌اش. کلمه است که حس و ترس و تصمیم را متبلور می‌کند؛ کلمه است که به حیات ما معنا می‌بخشد. این شیفتگی مرسیه به کلمه و زبان در «وزن کلمات» به بهترین شکلِ خود تجلی یافته است.

داستان در ایتالیا و انگلیس می‌گذرد و نقشه‌ای از مدیترانه هست و اشاره‌هایی به ایران. «وزن کلمات» مثل یک سفر است؛ سفری از جهان بیرون به درون، گذر از عمیق‌ترین ترس‌ها، رویارویی با تنهایی و فقدان، انتخابِ اختیار و به‌یاد آوردنِ گذشته‌ها.