کتاب جان ور قندهار نوشتهی هادی معصومیزارع یکی از متفاوتترین سفرنامههای معاصر ایران است؛ روایتی عینی، بیپرده و درگیرکننده از سفر نویسنده به افغانستان در روزهایی که دومین امارت طالبان بار دیگر در حال شکلگیری بود. این کتاب، گزارشی میدانی از حضور در سرزمین بحرانزدهایست که در مرداد و شهریور ۱۴۰۰، در یکی از ملتهبترین برهههای تاریخیاش به سر میبرد.
علاوه بر این جان ور قندهار تنها یک سفرنامه نیست؛ بلکه تلفیقی است از مشاهدات میدانی، تحلیل اجتماعی-سیاسی، تجربه زیسته و نگاهی انتقادی که در بستری از نثر موجز و ادبی روایت شده است. جانور قندهار از مرزهای متعارف سفرنامهنویسی عبور میکند و در قامت اثری ژورنالیستی-ادبی، مخاطب را با فضای افغانستان پس از فروپاشی دولت پیشین و استقرار مجدد طالبان روبهرو میسازد.
نویسنده با حضور فیزیکی در افغانستان، از شهرهایی همچون قندهار، کابل و هرات عبور کرده و در دل وقایع سیاسی، اجتماعی و حتی نظامی این کشور تنفس کرده است. در نتیجه او از نگاه دقیق و جزئینگر خود برای توصیف چهرهی خیابانها، مردمان، خوف و وحشت و گاه شوخطبعی پنهان در لایههای روزمرگی استفاده میکند. یکی از جملات پشت جلد کتاب چنین میگوید:
«درست از همانجا که باغهای انار تمام میشوند، وارد جادّهای با کفپوشی از سنگهای باریک و بسیار تیز میشویم… یکآن جملهٔ مشهور ژنرال کارل ایکنبری را به یاد میآورم که ‘جایی که جادّه به پایان میرسد، طالبان آغاز میشود.’»
جان ور قندهار با نثری موجدار، صمیمی و گاه پر از چاشنی طنز تلخ نوشته شده است. علاوه بر این زبان کتاب در عین روایتگر بودن، تحلیلی است و خواننده را وارد ذهن متفکری میکند که با خطرات واقعی روبهروست. حضور شخصیت نویسنده در دل بحران، به اثر عمق میبخشد و آن را از یک گزارش صرف فراتر میبرد.
کتاب جان ور قندهار برای علاقهمندان به سفرنامههای ژورنالیستی و مستند، خوانندگان پیگیر تحولات افغانستان، پژوهشگران حوزه سیاست، امنیت منطقهای و فرهنگ مقاومت، مخاطبانی که دوست دارند تجربهای زیسته از فضای امارت طالبان را از زبان یک نویسنده ایرانی بشنوند؛ کتابی مناسب و قایل استفاده است.
جانور قندهار سفری است به دورترین خطوط جغرافیا، به دل خطر، به مرز میان واهمه و آگاهی. این کتاب، دریچهای تازه به افغانستان امروز و روایتی از جهان پنهانشده در لایههای سیاست و خاک است. برای آنان که به ادبیات سفرنامهنویسی متفاوت و فهم دقیق سیاست منطقه علاقهمندند، این کتاب یکی از ضروریترین انتخابها خواهد بود.