کتاب آشوب و مواجهه رسانه ای میدانی با آن
کتاب «آشوب و مواجهه رسانه‌ای – میدانی با آن» نوشته ابراهیم سالاروند است. نشر شناخت پژوه این کتاب را منتشر کرده است.
این کتاب به تحلیل جامع پدیده آشوب‌های اجتماعی از ابعاد مختلف می‌پردازد. نویسنده با توجه به گسترش اغتشاشات در سال‌های اخیر و نقش پررنگ رسانه‌ها در بروز و تداوم این پدیده، ضرورت بررسی جامع آن را گوشزد می‌کند.
چرا این کتاب مهم است؟
در سال‌های اخیر، سیر اغتشاشات و ناآرامی‌های داخلی رشد فزاینده‌ای داشته است. به گفته نویسنده در مقدمه کتاب، دامنه اغتشاشات از شهرهای بزرگ به دیگر شهرها کشیده شده است. شدت تخریب و روش‌های ظهور و بروز خشونت نیز رشد بی‌رویه و نگران‌کننده‌ای داشته است.
علاوه بر عوامل داخلی، راهبرد براندازانه ایالات متحده، رژیم صهیونیستی و گروه‌های وابسته در قالب جنگ نرم و عملیات روانی در بستر رسانه، بر گسترش و پیچیدگی این پدیده در کشور افزوده است. به‌طوری که رهبر معظم انقلاب از تعبیر «جنگ ترکیبی» برای اغتشاشات سال ۱۴۰۱ استفاده کردند.
ساختار کتاب
این کتاب در هفت فصل تدوین شده است:
فصل اول: مفاهیم و کلیات
این فصل به تعریف کنش‌های جمعی اعتراض‌آمیز، عملیات روانی و رسانه اختصاص دارد.
فصل دوم: مبانی نظری کنش‌های جمعی
نویسنده در این فصل، نظریه‌های مختلف جامعه‌شناختی و روان‌شناختی را بررسی می‌کند. نظریه‌هایی مانند فرایند فزاینده تعیین، روان‌تحلیل‌گری، واکنش، تضاد و نظریه آستانه تحمل. همچنین شرایط موفقیت کنش‌های جمعی اعتراض‌آمیز و روش‌های مؤثر در آشوب (بزرگ‌نمایی، دروغ، شایعه، تحریک عواطف و پیشگویی‌های فاجعه‌آمیز) را توضیح می‌دهد.
فصل سوم: ابعاد روان‌شناختی کنش‌های جمعی
این فصل به واکاوی مؤلفه‌های روان‌شناختی (شناختی، هیجانی و رفتاری) می‌پردازد. نویسنده تیپ‌های شخصیتی مستعد مشارکت در آشوب (شخصیت ضداجتماعی، خودشیفته، هیجان‌خواه) را معرفی می‌کند. همچنین ویژگی‌های روان‌شناختی حاکم بر کنش‌های جمعی مانند فردیت‌زدایی، سرایت اجتماعی، هم‌گرایی، تحریک‌پذیری و تسهیل اجتماعی را بررسی می‌کند.
فصل چهارم: رسانه و نقش آن در آشوب
با توجه به نقش پررنگ و تعیین‌کننده رسانه در همه عرصه‌های زندگی، این فصل به رسانه به عنوان مهم‌ترین بستر جنگ روایت‌ها و عملیات روانی اختصاص یافته است.
فصل پنجم: متقاعدسازی و عملیات روانی
نویسنده در این فصل به تبیین فنون متقاعدسازی و فنون عملیات روانی می‌پردازد. سپس سلسله آشوب‌های رخ داده در کشور از سال ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۱ را به تفکیک بازخوانی می‌کند.
فصل ششم: مدیریت و مواجهه رسانه‌ای با آشوب
این فصل راهبردها و راهکارهای مدیریت و مواجهه رسانه‌ای با آشوب را در سه حوزه پیش، حین و پس از آشوب ارائه می‌کند.
فصل هفتم: مواجهه میدانی با آشوب
آخرین فصل کتاب به سیاست‌ها و اقدام‌هایی می‌پردازد که در مواجهه میدانی با آشوب باید مورد توجه قرار گیرد.
محورهای اصلی کتاب
مدیریت اعتراضات و آشوب شامل دو بخش اصلی است: رسانه‌ای و میدانی.
مطالعات نشان می‌دهد که خشم، باور به تغییر و مشارکت، سه مؤلفه روان‌شناختی اصلی در شکل‌گیری کنش‌های جمعی مانند اعتراضات و آشوب هستند. بنابراین رویکرد اصلی باید بر پیشگیری، با تمرکز بر شناخت و کنترل این سه مؤلفه باشد.
در صورت عدم موفقیت در پیشگیری، مدیریت اعتراض‌ها مستلزم چالش مستقیم این مؤلفه‌ها و جلوگیری از تقویتشان است. این رویکرد، هم در فضای رسانه‌ای و هم در میدان عمل قابل اجراست.
ویژگی‌های برجسته کتاب
۱. رویکرد جامع و چندوجهی
کتاب هم به ابعاد روان‌شناختی و جامعه‌شناختی آشوب می‌پردازد و هم راهکارهای عملی برای مواجهه با آن ارائه می‌کند.
۲. تحلیل موارد واقعی
نویسنده آشوب‌های سال‌های ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ را به تفکیک بازخوانی و تحلیل کرده است.
۳. ارائه جدول‌های کاربردی
کتاب شامل جدول‌های تطبیقی تحلیل عملیات رسانه‌ای در اغتشاشات است.
۴. نگاه تخصصی و علمی
نویسنده با بهره‌گیری از منابع معتبر و نظریه‌های علمی، تحلیلی مستند و قابل اتکا ارائه می‌کند.
بخشی از کتاب «آشوب و مواجهه رسانه‌ای – میدانی با آن»
در بخش مربوط به «پیشگویی‌های فاجعه‌آمیز» می‌خوانیم:
«رهبران آشوب، با بهره‌گیری از سوگیری‌های شناختی توده‌های مردم، اغلب به آن‌ها چنین القا می‌کنند که حوادث ناگواری پیش رویشان است. چنین ادعایی که اغلب به کرات تکرار می‌شود، احساس ناامنی و ترس در مخاطبان پدید می‌آورد. ترس و ناامنی نیز آن‌ها را دچار تنش و هیجان منفی شدیدی می‌کند. از همین رو آن‌ها با شورش‌گران همراه می‌شوند تا تنش خود را از میان بردارند.»
و در ادامه درباره مقابله با آشوب آمده است:
«در مواجهه با آشوب می‌توان از روش‌های برخورد فیزیکی، اطلاعاتی و عملیات روانی بهره گرفت.»
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
پژوهشگران و دانشجویان علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی
مدیران و کارشناسان حوزه امنیت و مدیریت بحران
فعالان رسانه‌ای و علاقه‌مندان به حوزه عملیات روانی
مربیان و اساتید دانشگاهی که به دنبال منبعی جامع در این حوزه هستند